ลูกทุ่งซิกเนเจอร์ (2016, ปรัชญา ปิ่นแก้ว ,ไทย)

ลูกทุ่งซับอัลเทิร์น
1. นี่ไม่ใช่ความพยายามครั้งแรกที่จะพยายามเอาเพลงลูกทุ่งขึ้นจอ และหวังตลาดทั้งคนพื้นบ้านและคนชั้นกลางในเมือง เพียงแต่ก่อนหน้านี้ หนังหลายชีวิตอย่างมนต์เพลงลูกทุ่งFM หรือ รวมพลคนลูกทุ่งเงินล้าน ยังพึ่งพาบริการจากนักร้องลูกทุ่งเพื่อเรียกคนดูคอลูกทุ่ง และ พยายามอัพเกรดให้ไปกันได้กับรสนิยมแบบเมือง ซึ่งทั้งสองเรื่องก็พิสูจน์แล้วว่าไม่สำเร็จ (แต่ความสำเร็จตกไปเป็นความพยายามเป็นลูกทุ่งโดยไม่สนคนในเมืองอย่าง แหยม 1) แต่นี่อาจจะเป็นครั้งแรกๆที่หนังเอาเพลงลูกทุ่งมายืนพื้นรับใช้ตัวละครที่เป้นคนเมือง ในแบบของคนเมือง มีวืถีชีวิตแบบคนเมืองล้วนๆโดยไม่มีความเป็นลูกทุ่งอะไรมาเกี่ยวข้อง เป็นหนังว่าด้วย ‘เพลงลูกทุ่งของคนกรุงเทพ’ ที่เล่าผ่านเรื่องราวๆดีๆเล็กๆเจ็ดแปดเรื่อง บางเรื่องมาจากเรื่องจริง บางเรื่องก็แต่งขึ้น เพื่อมุ่งมอบสภาวะเดียวกับที่เพลงลูกทุ่งมีนั่นคือการปลอบประโลมอย่างไม่ลืมหูลืมตา

เราจึงเห็นเรื่อง 1)คู่รักวัยชราที่พลัดพรากจากกันหลายสิบปี 2) แทกซี่ตามเมียที่ได้พี่เมธช่วยหา 3) เรื่องรักของหนุ่มเฉาก๊วยกับสาวหน้าผี 4)ประธานบริษัทหลงเสียงแม่บ้าน 5)หนุ่มที่ไม่ฆ่าตัวตายเพราะสาวลึกลับมอบจูบลึกลับ 6)เรื่องรักหนุ่มสาวในกองถ่ายหนัง 7) ยามสาวแอบรักดาราโดยมีแกนตั้งต้นเป็นเรื่องของนักร้องสายพ๊อพที่ต้อง ‘ลดเกรด’ไปร้องลูกทุ่ง และพค้นพบคุณค่าความหมายชีวิตในเพลงลูกทุ่ง

เส้นเรื่องทั้งหมดมีฟังก์ชั่นแบบ รักนิรันดร์ รักข้ามชนชั้น ความคิดถึงของคนไกลไปจนถึงพัพพี้เลิฟ ซึ่งทั้งหมดเป็นฟังกชํนของเพลงลูกทุ่งที่ถูกทำให้เป็นเรื่องเล็กๆที่งดงาม

แต่ปัญหาของหนังคือการพยายามเป็นเรื่องเล็กๆที่งดงามนี้เอง เพราะในที่สุดหนังทุกตอนต้องจบให้สวย จบให้อิ่มใจ ถ้าทำไม่ได้ ให้เอาเพลงมากระตุ้นอารมณ์ ที่ตลกคือเกินครึ่งมันไม่สำเร็จในการเร้าอารมณ์ หลายครั้งล้นเกินด้วยพลอตที่เป็นเพียงเรื่องที่มันจะดีถ้าเล่าสั้นๆตัดทอนเหตุผล เพียงเชือกร้อยเรียงเหตุการณ์เข้าหากัน แต่การพยายามขยายยิ่งทำให้เรื่องมันดูอ่อนยวบ พาฝัน และเปิดเผยช่องโหว่ของความโรแมนติคออกมา

2.เราอาจบอกได้ว่า เนื้อเรื่องคือตัวยุ่ง เพราะเราคิดว่าหนังจะดีกว่านี้ถ้าหนังทำตัวเป็น MV ขนาดยาวขายความรู้สึกผิวเปลือกที่ใช้เพลงโหมประโคมไปเลย เพราะการพยายามจะเป็นหนังก้ไม่ได้ทำให้หนังพ้นไปจากความรู้สึกจะดับผิวเปลือกของความโรแมนติคอยู่ดี ตอนที่ไม่เวิร์คมากๆอย่างตอนน้องนน หรือตอนที่ล้นเกินมากๆทั้งที่เกือบจะดีอยู่แล้วอย่างตอนของพิศมัยและนุ่น กลายเป็นว่าตอนที่พอดีที่สุดเลยกลายเป็นตอนของ พี่น้อย หรือตอนน้องหนิมที่เริ่มต้นมาเพ้อมาก

เราอาจบอกได้เลยว่า เรื่องเล็กๆดีๆ ที่ดูเหมือนจะเป็นแกนของเพลงลูกทุ่งนั้นอันที่จริงมันไม่สามารถเขากันได้กับเพลงลูกทุ่งได้อย่างแนบเนียน เพราะในความเป็นเพลงลูกทุ่ง ต่อให้เพลงจะเล่าเรื่องที่มันสากลอย่างไร (บอกรักฝากใจ / เรารอเขาลืม/ บุพเพสันนิวาส เป็นเพลงที่ไม่มีบริบทเฉพาะเลยจนเอามาใช้อย่างไรก็ได้) มันก็มีความจำเพาะบางประการอยู่ ที่การถูกนำมาทำซ้ำเป็นเอ็มวีเรื่องเล็กๆดีๆกลายเป็นการเก็ยความไม่หมด ตีความไปไม่พอ แม้หนังจะมีตัวละครแบบ แทกซี่เมียหาย สาวหน้าผี หรือยามบีทีเอสเหงาๆ หรือแม่บ้านทำความสะอาด แต่ดูเหมือนภาพของคนจนเมืองในหนังบางเสียจนจับต้องไม่ได้ จนไม่มีเนื้อหนังของแก่นแกนของเพลงลูกทุ่งจำนวนมาก คือการฉายภาพเชิงชนชั้นไม่ว่าจะตั้งใจหรือไม่ก็ตาม

การฟังเพลงลูกทุ่งโดยมันเองก็เป็นการแสดงออกทางชนชั้นในระดับหนึ่งอยู่แล้ว อย่างน้อยก่อนหน้าความพยายามสร้างปวศ.ที่เพิ่งสร้างว่าลูกทุ่ง=ความเป็นไทย ลูกทุ่งก็เป็นควาพมยายามต่อต้านลูกกรุงที่อยากจะเป็นลูกกรุง(แต่เป็นไม่ได้)ด้วย ถึงที่สุดลูกทุ่งโดยตัวมันเองมีหมุดหมายทางชนชั้นกำกับ และถูฏเขียนปวศ.ว่าเป็นเพลงของคนชั้นล่าง ที่ไม่ใช่ชาวกรุงที่ฟังเพลงลุกกรุง หรือ สากล หรือ ไทยสากล การพยายามขจัดชนชั้นออกไปของหนัง การทำให้ระนาบของยามปีทีเอส แทกซี่ หรือแม่บ้านเข้าใกล้คนอย่าง ซุเปอร์สตาร์ นักร้อง ประธานบริษัท จึงเป็นความพยายามที่ล้มเหลวในทำนองเจ้าอาณานิคมกับคนดำใน Chocolat ของ Calire Denis ซึ่ลงเอยด้วยความไม่อาจเข้ากันได้ในท้ายที่สุด

3. เวลาบอกว่าลูกทุ่งมีชนชั้นกำกับนี่ไม่ได้หมายความว่าชนชั้นอื่นจะไม่สาารถฟังได้ เพียงแต่มันมีความตระหนักรู้ ควาเมป็นอื่นบางอย่างมากำกับความหลงไหลนั้นด้วย (เราจึงสังเหตว่าเพลงลูกทุ่งเกินครึ่งที่ความจำเพาะเจาะจงบางอย่างอย่างไม่ต้องกังวลว่าจะเข้าไม่ถึงทุกคน เพลงของสาวไร่อ้อย เพลงของแทกซี่ เพลงของคนเรือ เพลงของชาวนา ทุกอย่างมีความเป็นสากลที่มีความจำเพาะเจาะจงกำหนดอยู่ และการฟังเพลงแบบนี้จะเป็นการซาบซึ้งข้ามบริบท) การพยายามทำลายความจำเพาะเจาะจงนี้ การทำให้เพลงลูทุ่งเป็นสากลเป็นป๊อบ จึงเป็นปัญหาโดยตัวมันเอง เหมือนที่หนังเป็นคือความพยายามอัพเกรดโดยทำให้ชนชั้นทางสังคมเป็นสิ่งที่ไม่จำเป็น ทอนมันออกให้เป็นเรื่องเล็กๆดีๆของคนธรรมดาที่เท่ากันซึ่งเป็นไปได้ยากในประเทศนี้อย่างน้อยก็ถ้าว่างช่องว่างทางเศรษฐกิจและการเข้าถึงทรัพยากรแตกต่างกันขนาดนี้

บรรยากาศของร้านลาบที่เหนือจริง(ซึ่งดี) ความสัมพันธ์ของแทกซี่กับผู้โดยสารที่รวดเร็ว(ซึ่งไม่ดี และดูมีลักษณะแบบสงเคราะห์สมราคาชาวกรุงเพทช่วยคนบ้านนอกตามมเมีย) หรือการออกรายการวิทวัส(ซึ่งเป็นเรื่องจริงและจริงที่รายการวิทวัสทำตัวเป็นรายการโชว์ของแปลก สงเคราะห์คนทุกข์)หรือเพลงลูกทุ่งในไอโฟนแบบออกลำโพง(พิลึก) จึงเป็นความเข้ากันไมไ่ด้ที่กระอักกระอ่วน พิพักพิพ่วนใจ (ใขณะที่ตอนที่ดีที่สุดก็เป็นตอนที่บางที่สุด อย่างตอน พี่น้อยแอบหลงเสียงนาง ตอนที่ควรจะดีที่สุดแต่ออกมาฟูมฟายคือตอนสมบัติ พิศมัยอัลไซเมอร์)

ความเข้ากันได้ไม่สนิททำนองนี้เป็นทั้งเรื่องไม่ดีและเรื่องดี เพราะมันแสดงให้เห็นว่าความพยายามนั้นมีปัญหาในตัวมันเองและเป็นการมองจากสายตาข้างบนมองข้างล่าง (ยิ่งกว่าคนนอกมองคนใน )

4. คีย์ซีนของหนังเลยเป็นเรื่องของเบนชาลทิศกับครูสลา มันคือฉากเปิดเรื่องและปิดเรื่อง มันคือประเด็นหลักของหนังที่ว่าด้วยเรื่องนักร้องเพลงพ๊อพถูก ‘ลดชั้น’ลงมาร้องลูกทุ่ง และพบกับโปรดิวเชอร์ใจดีที่พยายามอธิบายว่าเพลงลูกทุ่งดีอย่างไร จนในที่สุด นักร้องเพลงพีอพก็ค้นพบความงามของเพลงลูกทุ่ง ฉากที่รุนแรงสุดคือคือฉากไหว้ครูสุรพล นี่คือสิ่งที่ลูกทุ่ง (หรือเราอาจจะเรียกในสำนวนแบบโพโคว่า อีลิทลูกทุ่ง) อยากทำมาตลอด คือการทำให้ลูกทุ่งเป็น รากเหง่ากึ่งสำเร็จรูปของความเป็นไทย การกลับไปหาความเป้นลุกทุ่ง = ความเป็นไทย ไม่ใช่การค้นพบสิ่งที่เป้นสัจจะ แต่มันคือกลวิธีหนึ่งของการเอาท้องถิ่นนิยมสู้โลกาภิวัฒน์ (มาพร้อมๆกันกับภูมิปัญญาท้องถิ่น) การยกลุกทุ่งขึ้นมาเป้น ‘ความเป็นไทยในหัวใจคนไทย’ จึงกลายเป็นเรื่องเชิงพิธีการที่ต้องเชิดชูยกย่อง บูชา ทำให้เป็นของสูง (ทั้งที่มต้นกำเนิดจากเพลงพื้นบ้าน เคยเป้นมือเท้าของจอมพลป.ในการประกาศความเป็นชาตินิยม ต่อต้านคอมมิวนิสต์ และอัพเกรดทางดนตรีในยุคจีไอ) การพยายามทำให้เป็นของสูง คือการทำให้เป็นกรุงเทพในแง่ของการยกระดับไปสู่สิ่งที่กรุงเทพจะรับได้ ฉากการไหว้ครูสุรพล จึงเป็นฉากสำคัญที่อิหลักอิเหลื่อมากๆ (องค์ปรกอบในฉากนั้นยังมี พ่อแก่ อีกต่างหาก)

ฉะนั้นถ้าจะพูดถึงที่สุดแบบตีขลุม เราจึงอาจใช้ความเป็น subaltern กับลูกทุ่งในแง่ที่ว่า มันไม่ได้มีปากเสียงในฐานะปวศ.จากระดับล่างอย่างแท้จริง เดิมมันถูกพูดผ่านคนกรุงเทพ(เจ้าอาณานิคม)ว่า ลูกทุ่งคือความเป็นบ้านนอก ของคนบ้านนอก เป็นอื่น (บ่อยครั้งเป็นเครื่องหมายในทางเหยียด) ก่อนที่พวก อีลิทลูกทุ่งจะพยายามเขียนประวัติศาสตร์ใ้ห้ ลุกทุ่ง = ความเป็นไทย ซึ่งนั่นคือการเบียดขับความเป้นลุกทุ่งที่ไม่ได้เป็นอะไรของทั้งสองอย่าง (อาจจะเป็นความอยากเป็นกรุงเทพแต่ยังเป็นบ้านนอกด้วย) เป็นอื่นอย่างสิ้นเชิง พูดไม่ได้อย่างสิ้นเชิง เป็น subaltern ระดับพอกล้อมแกล้ม ถ้าจะว่าไป

และคนที่แสดงความเป็น sublatern ได้มันส์ที่สุด คือคนอย่างอาภาพร นครสวรรค์ ที่ปรากฏออกมาเพียงสองสามฉาก โดยไม่สนใจตำแหน่งแห่งที่อะไรทั้งสิ้น เธอออกมาในรูปแบบ ‘แม่ก็คือแม่’ ของจริง ทำให้ฉากอิหลักอิเหลื่อในการดวล ชาย เมืองสิงห์ กับเบน ชลาทิศ ออกมาสนุกมากๆ (ทั้งที่ฉากก่อนหน้าคือการเลือกแดนเซอร์จากผู้ชมใจลูกทุ่ง แต่ตัดไป ก็เป็นแดนเซอร์จริงๆทันที เพราะผู้ชมใจลูกทุ่งนั้นอาจไม่มีจริง) การพูดผ่านการเป้นนักร้องลูกทุ่งตัวจริง ที่ซื้อส้มตำมาปูเสื่อกิน แล้วเต้นลืมตายจึงเปนการพูดแบบ subaltern ของจริงของเรื่อง เป็นลูกทุ่งแท้ (ที่อีลิทอาจจะรู้สึกลูกทุ่งไม่พอ และ คนกรุงอาจจะบอกว่าบ้านนอก)

5. จากนี้ไปเป็นโซนเพอร์ซันแนล

จริงๆซีนเปิดเรื่องที่เป็นพี่จุ้ยล่องเรือร้องเพลง ลอ่งเรือหารัก เป็นซีนที่แอทแทคเราในระดับบุคคลมากๆ เพราะในขณะที่ ศุ บุญเลี้ยง และ เรื่องราวเล็กๆดีๆ เป็นแรงบันดาลใจในครึงแรกของชีวิตตัวเอง เพลงลูกทุ่ง(ที่เพลงเริ่มฟังพร้อมๆกับรปห.ปี 49) ก็เป็นแรงบันดาลใจในชีวิตครึ่งหลัง ฉากทนี้จึงเป็น ฉากที่เรายอมพ่ายแพ้ในทันที ขณะเดียวกันก็ตระหนักได้ทันทีถึงการแตกหักของตัวเองที่มีต่อโลกสองแบบที่หนังพยายามจะเขย่าเข้าหากัน เพื่อที่จะพบว่ามันจะเข้ากันไม่ได้จริงๆ เว่นแต่ต้องใช้ส่วนอารมณ์ผิวเปลือในการ hype ตัวเองเท่านั้น เราจึไงม่สามารถรักหนังเรื่องนี้ พอๆกับที่เกลียดมันไม่ได้เหมือนกัน ให้ไปดูอีกเพื่อฟังไข่มุกหรือน้องนนร้องเพลงก็คิดว่าไปดูได้ เพลงมันดี แต่หนังมันมีปัญหาอย่างที่อธิบายไป

อย่างไรก็ตาม ฉากที่งดงามมากๆๆๆๆ สำหรับเราคือฉาก พิศมัยบอกว่าตัวเองเป็นแฟนพิศมัย ก่อนที่ไม่นานหลังจากนั้น พิศมัยจะร้องเพลงไหนว่าไม่ลืม ด้วยเสียงตัวเอง(หรือเปล่า?) และสมบัติร้องเพลง ลืมไม่ลง โดยส่วนตัวคิดว่าเป้นโมเมนท์ที่ชอบที่สุดใอันหนึ่งของหนังไทยในปีนี้

6. ปิดท้ายด้วยหนังไทยร่วมสมัยลูกทุ่งที่ชอบที่สุด
1. อีส้มสมหวังภาค 2
2. อีส้มสมหวัง ภาค 1
3. ฟอร์มาลีนแมน รักเธอเท่าฟ้า
4. มนต์รักทรานซิสเตอร์
5. แหยม ยโสธร ภาค 1

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s