แผลเก่า (2014, มล. พันธุ์เทวนพ เทวกุล, ไทย) เรียมเหลือทนแล้วนั่น!!!! ขวัญของเรียม

 

pic02-big

1.ทำความเข้าใจกันก่อนว่าโฟกัสของเรากับหม่อมน้อยไม่ได้อยู่ที่สุนทรียะทางศิลปะของหม่อมแต่อย่างใด เพราะเมื่อว่ากันที่สุนทรียะของหนัง นี่คือหนังที่ถ่ายโลโม่ทั้งเรื่องจนทุ่งนาเหลืองเรืองรองผิดธรรมดาตลอดเวลา มีฉากแบบเรือไตตานิคในกรุงเทพ หรือฉากขาวดำแบบ sin city หรือหากจะพูดในเรื่องการแสดง นอกจากตัวนำ นักแสดงทั้งหมดก็อยู่ในอาการ เล่นใหญ่เล่นเยอะ เล่นย้วยราวกับผู้ชมหรีตาดูเลยต้องแสดงให้เห็นชัดๆ กล่าวตามจริง อาการรักอดีตอันเรืองรองราวกับโฆษณารีเจนซ๊่โดนตัดงบของหม่อมน้อยนั้นไม่มีอะไรที่น่าสนใจมากๆนัก มันคือการผลิตซ้ำอดีตอันเรืองรองเกินจริงของความเป็นไทยที่อาจจะไม่มีอยู่จริง จนยิ่งกว่าละครหลังข่าว

2.แต่ความพิเศษของเรากับหม่อมน้อย esp. หนังเรื่องนี้ คือพลังของการตีความ โดยเราขอเลือกเน้นการตีความที่แตกต่างจากตัวนิยายต้นฉบับ (แน่นอนว่าขี้เกียจทำการบ้านว่ามันแตกต่างจากหนังคุณเชิดอย่า่งไรเพราะเราลืมไปหมดแล้ว) การตีความของหม่อมน้อยผลักเรียมไปไกลกว่าจุดเดิมได้อย่างไรนี่คือส่วนที่เราสนใจ ทึ่ง แม้จะไม่ได้แปลว่าเห็นด้วย แต่มันน่าทึ่งมากๆ

3.เพื่อความยุติธรรม จากการสอบถามมิตรสหาย สิ่งที่หม่อมน้อยไม่ได้เติมเอง แต่ได้รับการเติมมาาแล้วจากฉบับหนังของคุณเชิดประกอบด้วย

3.1.การเพิ่มเติมความขัดแย้งของคนรุ่นพ่อเข้ามาในตัวเรื่อง เกี่ยวกับการชิงรักหักสวาทแม่รวยแม่ของเรียม

3.2.การเปลี่ยนบทช่วงไคลแมกซ์ให้เกิดขึ้นขณะไอ้ขวัญกำลังเตรียมจะบวชเรียน (ในต้นฉบับไม่มี)

3.3.การเปลี่ยนการตายของเรียมให้เป็นเรื่องโรแมนติคว่าเอามีดจากมือไอ้ขวัญมาแทงตัวเอง

พ้นไปจากสามข้อนี้ นี่คือประดิษฐกรรมใหม่ของหม่อมที่เราจะไม่ปราณีปราศรัยอีกต่อไป

4.นิยายต้นฉบับของไม้ เมืองเดิมนั้น หนาเพียงประมาณ 100หน้าต้น ความกระชับฉับไว เทียบเท่า ชั่วฟ้าดินสลายของ มาลัย ชูพินิจ แผลเก่ามีซีนหลักเพียงไม่กี่ซีน เปิดที่ขวัญกับเรียมริมน้ำ ตามด้วยการได้รับ แผลเก่า การเอาเรียมไปขัง ไปขาย เรียมกลับจากบางกอกหลังจากไปหลายยปี เรียมสับสนเรื่องขวัญจนหนีกลับ เรียมกลับมาใหม่และเริ่มคิดถึงขวัญ ก่อนจะนำไปสู่ไคลแมกซ์

5.ในขณะทีหนังก่อนหน้านี้ทั้งจตุรภาคหม่อมทำการ ‘ ดัดแปลง’โดยเพิ่มเติมแต่เพียงเล้กน้อย ขยายความบางฉาก และใส่ภาพเวิ่นๆแบบหม่อมในบางฉาก แต่สำหรับแผลเก่านี่คือการ ‘เขียนใหม่’มากกว่าจะดัดแปลง ย้อนกลับไปข่้อสามว่าแน่นอนเราให้ความยุติธรรมว่าตัวประเด็นใหญ่ๆหม่อมรับมาจากหนังคุณเชิด (ซึ่งในความเห็นส่วนตัวเป็นการขยายเนื้อเรื่องที่ไม่ค่อยสวยเอามากๆ)

แต่นี่คือสิ่งที่หม่อมเขียนเติมเข้ามา

1.สี่สิบนาทีแรกของหนัง การเปิดฉากในท้องทุ่งขวัญเกี้ยวเรียม ขวัญไปอวดศักดากับไอ้เริญพี่อีเรียม ขวัญกับพ่อ ความขัดแย้งของพ่อ ฉากงานวัดไม่ได้มีในนิยาย (แต่เข้าใจว่ามีในหนังคุณเชิด)

2.ฉากของเรียมในพระนคร (ในนยายเป็นแต่เพียงความคำนึงสั้นๆของเรียม กล่าวคือเมื่อเรียมออกจากทุ่งบางกะปิเวลาก็ผ่านไปเลยสามปีตัดมาบทต่อไปคือเรียมเตรียมกลับบ้านนอก

ดังนั้นนี่คือสิ่งที่หม่อมขยายเพิ่มในส่วนพระนคร

2.1 คุณนายทองคำ(เปลว) (นิยายชื่อทองคำ) นุ่งกิโมโนกินชอคโกแลต ชีวิตของบ้านคุณนายทองคำเปลว

2.2 ตัวละครอีจำปาที่เป็นเมียเก็บของจ้อยและพาขวัญไปตามเรียมในกรุง

2.3การไปเมืองนอกสามปี อินคลูดดิ้ง ท่าเรือไตตานิก และการที่ขวัญได้เจอเรียม(แม้เพียงชั่วแล่น) ที่ทาเรื่อ

2.4 การขยายความคุณสมชายให้ไปเกี่ยวข้องกับโลกหลัง2475 ในยุคจอมพลป.เรืองอำนาจ ถึงกับให้คุณสมชายเป๋นหนึ่งในแกงค์ของจอมพลป.ที่มีลุ้นนายก

2.5 ฉากเซกส์หมู่

2.6ฉากมาลานำไทย

2.7เรียมหนีกลับหลังเจอเซกส์หมุู่ โธ้คุณสมชายไม่รักเราจริงกลับบ้านนอกดีกว่า

2.8ฉากคุณนายทองคำเปลวมายืนด่าเรียมฉอดๆแล้วเรียมเถียงกลับ (แผลเก่าฉบับนี้นี่คือคีย์ซีนของหนัง ทั้งหมดเป็นไปพื่อสิ่งนี้)

2.9ไอ้ขวัญจิบวช

2,10 การตายของเรียมที่เป็นการตายตาม โดยปราศจากประโยคสคัญที่สุดในหนังสือนั่นคือ ผัวฉันตายแล้ว

6. ก่อนจะลงมาพิจารณาายละเอียด มีเรื่องหนึ่งที่ต้องสนใจก่อน คือนับจากงาน lateหม่อมน้อยเป็นต้นมา เริ่มจาก ชั่วฟ้า อุโมง จัน1จัน 2 เราเกาะเกี่ยวหนังทั้งสี่เรื่องด้วยคอนเซปต์ การเมืองเรื่องของหญิงร่าน กล่าวคือ หนังทั้งสี่เรื่องอยู่ในในคอนเซปต์ ชายเถื่อนถ้ำ ไร้เดียงสา ผู้ปกครองที่เหี้ยมโหดเด็ดขาด และหญิงร่านที่มาล่อลวงชายไรเ้ดียงสา นำไปสู่ความพินาศฉิบหายของการไปจากผู้ปกครองเก่า ซึ่งตัวโฟกัสของหม่มอตลอดทั้งสี่คือตัวละครชาย ความไร้เดียงสา และการถูดล่อลวงโดยเสรีนิยมเอาแต่ใจ (หญิงร่าน)

อ่านเพิ่มเติม

https://filmsick.wordpress.com/2014/08/06/momnoi/#more-1766

แต่กับเรียมนี่คือครั้งแรกที่หม่อมเลื่อนมาโฟกัสตัสละครหญิง ซึ่งตามโครงสร้างเดิมต้องเป็นหญิงร่าน (เรียม) ที่มาล่อลวงชายไร้เดียงสา(ขวัญ) การเลื่อนชวัญจากตัวนำลงไปเป็นอดีตอันหอมหวาน ทำให้หนังเป็นเรื่องของ ผู้หญิงที่ได้รับชีวิตใหม่จากผูปกครอง แต่ชีวิตใหม่กลับทำให้เธอเหนียวแน่นในอดีตอันเรืองรองของตัวเอง เห็นความโฉดเขลาของผู้ปกครอง

หากจะกล่าวให้ง่ายๆ หลังจากหม่อมทำหนังว่าด้วยไพร่โง่โดนทุนนิยม เสรีนิยมหลอกใช้ให้ไปจากเจ้ามาตลอด หม่อมน้อยหันมาทำหนังว่าด้วยคนชั้นกลางที่รักเจ้าแต่การเป็นคนชั้นกลางที่ดีต้องเอาไพร่ด้วย การขืนเจ้า เอาไพร่ แต่ได้ประโยชน์จากพวกเจ้าคือ คู่มือของการเป็นชนชั้นกลางที่ดีที่หม่อมจะเล่า แผลเก่าของการประท้วงชุมนุมล้มตายเผาบ้านเผาเมืองนั้นได้กลายเป็นแผลรัก แลแผลชังแผลใหม่ เกิดจการที่เจ้าจะเอาไปเสียทุกอย่างนั่นเอง

จากหนังเสื้อแดงโง่ นี่คือหนังของการเป่านกหวีดอย่างถูกทำนองคลองธรรม

7.เมื่อโฟกัสใหม่เปลี่ยน เรากลับมาที่ตัวเรื่องกันต่อ

เราอาจอ่านการวิเคราะ์เรียมที่หลักแหลมร้ายกาจจากากรวิเคราะหืของของ อ.ชูศักดิ์ ในนิตยสารอ่านฉบับ แผลใหม่ ที่อธิบายเรียมในฐานะ คนบ้านนอกซึ่งถูกผู้ดีพระนครเอาไป ‘กัดขาว’ให้เป็นโฉมยง ซึ่งการได้รับชีวิตใหม่ ชื่อใหม่ คือการกฃายเป็น ชาวบ้านในแบบที่ชาวพระนครอย่าให้เรียมเป็น เรียมคือภาพแทนความศิวิไลซ์ที่ผู้ดีพระนครต้องการจะให้ชนบทไทยเป็น และอาการอุกอั่ง กระอักกระอ่วนของเรียมในนิยายคือความงดงามของเรื่องทั้งเรื่อง

8.อธิบายต่อด้วยตัวเราเอง (โดยยืนพื้นจากอ.ชูศักดิ์) ดูราวกับว่าในนิยาย ไม้ เมืองเดิมไม่ได้เขียนเรื่องรักเรียกน้ำตาเฉยๆ แต่นี่คือการเฝ้าสังเกต สภวาะการเข้าสู่สมัยใหม่ของไทยที่น่าทึ่ง พระนครในนิยายนั้นห่างไกลและสายตาของหนังคือสายตาของขวัญที่มองความเปลี่ยนแปลงของเรียม แต่จิตใจของหนังสือกลับคือจิตใจขงเรียมที่ไม่ได้ต้องการเป็นเพียง เรียมลูกนายเรือง ใจมันใหญ่กว่าถิ่นกำเนิดเสียแล้ว เรียมชาวพระนคร ไม่สามารถเข้ากันได้กับท้องไร่ท้องนา แต่ควมผูกพันแลกเลือดแต่หนหลังก็รัดหล่อนไว้ ตลอดทั้งเรื่อง เรียมตัดใจไม่ขาดเสียด้วยซ้ำ ว่าระหว่างนายขวัญกับคุณสมชายเรียมจะเลือกใคร ฉากไคลแมกซ์เป็นไปโดยบังเอิญ และจบลงด้วยโศกนาฏกรรมโดยบังเอิญ ความคลุมเครือจนจวบชั่วนาทีสุดท้ายของหนังสือ ตอกย้ำให้บทพูดแผลรัก แผลชังของขวัญเต็มไปด้วยเลือดและน้ำตาในทุกคำ กระทั่งความตายของเรียมในหนังสือยังเป๋็นไปในสถานะของความบังเอิญมากกว่า ความรักอันมั่นคง

การขายความคลุมเครือให้ชัดเจน ทั้งโดยหม่อมและคุณเชิดจึงเป็นการทำลายสภาวะกลืนไม่เข้าคายไม่ออกของเรียมต่ออาการmodernizedของเรียมเองลง (เราจะไม่กล่าวถึงหนังคุณเชิดมากกว่านี้เพราะเราลืมหนังไปหมดแล้ว) และเมื่อมองจากจุดนี้เราพบว่าเรียมของไม้ กับเรียมของหม่อมเป็นคนละคนกัน แผลเก่าของหม่อม ถูกสร้างมาในคนละแบบของแผลเก่าของไม้

9. เรียมของหม่อม ไม่ได้แค่ถูกกัดขาวจากกรุงเทพแค่ขั้นเดียว แต่เรียมถูกกัดขาวถึงสองชั้นจากหม่อมที่อยู่ในสถานะสูงกว่าคุณนายทองคำเปลวเสียอีก หากเรียมถูกmodernized , westernized ในนิยายของไม้ เรียมคือภาพแทนของสังคมใหม่ที่พุ่งไปข้างหน้า แล้วไมรู้จะเอาอย่างไรกับความล้าหลังป่าเถื่อนของอดีต หม่อมตีความได้เฉียบขาดมากด้วยการเพิ่มอาการ ไทยฮิสทีเรียของยุคสมัยหลังการmodernized ลงไป ผ่านตัวเรียม ก่าวคือการให้เรียมไม่ใช่แค่ได้รับความสุขสบาย แต่ได้เห็นการฉ้อฉลกลวงของไอ้พวกเปลี่ยนการปกครอง เรียมไม่ได้แค่ modernized ตัวเอง แต่ postmodernized (ซึ่งเป็นคำเปรียบประชดของเราเองไม่ได้หมายความว่าเรียม โพโมแต่อย่างใด) เรียมกลายเป็นสัคตว์ประหลาด ที่การmodernized ทำให้เรียมกลับไปfetish อดีตของตัวเอง

สอดรับกับทุ่งนาโลโม่ของหนัง เรียมคือคนที่ไปเรียนเมืองนอกแล้วกลับมาบ้าความเป็นไทย (ทื่ไม่มีจริง)กว่าเดิม เรียมคือผลผลิตระดับถึงรากของทองคำเปลว ที่ไม่ใช่แค่เป็นพวกทองคำเปลว (aka พวกเปลี่ยนการปกครอง ซึ่งในที่นี้ได้ถูก define เข้ากับเจ้าไปในอีกทาง น่าสนใจมากๆแต่จะพูดได้ต้องขอรอดูหนังเรื่องหน้าก่อน) การผลักขั้วตรงข้ามอย่างเจ้าและพวกเปลี่ยนการปกครองเข้าไว้ด้วยการทำใหศัตรูชัด แล มโนคติที่แท้ก็ชัดขึ้มาด้วย เรียมไม่ได้เป็นเพียงความสับสนของบ้านนอกในเมือง แต่เรียมคือผลผลิตจากการสร้างบ้านนอกปลอมๆของผู้ดีปลอมๆ เรียมลบความโหดเหี้ยมของบ้านนอก ความเถื่อนถ้ำของบ้านนอกให้เหลือเพียงอกผายไหล่ผึ่งของขวัญ คำสัญญาของขวัญ ทุ่งนาสีทองของขวัญ อีเรียมของหม่อมเลยสวมงอบ ใส่เสื้อแขนกระบอกผมยาวสยายไปดดำนาขูดมะพร้าวราวกับหลุดมาจากโปสเการ์ดชาวนาไทยมากกว่าจะเป็นอีหญิงชาวนาหน้าดำ เรียมคือภาพสมบูรณ์พร้อมของสำนึกรักบ้านเกิด การอยู่กินอย่างพอเพียง อย่าให้พวกผู้ดีพระนครมาหาประโยชน์หลอกใช้ แต่เรียมก็ไกลอกจากบ้านนอกของตัวเอง ไม่เสวนากับพวกพ่อพวกพี่เริญ เรียมพยายามจะเอาแม่รวย ที่ไม่เห็นเรียมเป็นเรียม กับแม่ทองคำเปลวที่เห้นเรียมเป็นภาพโฉมยง เรียมสร้างสัตว์ประหลาดขึ้นมาตัวหนึ่งที่รับเอาภาพของเรียมของรวย กับโฉมยงของทองคำเปลวมาปะติดกันอย่างทื่อๆ ภายใต้วาทกรรมชุดหนึ่ง และนี่คืออีเรียมของเรา อีเรียมของหม่อม อีเรียมผู้ลึกชึ้นมาทำสิ่งที่ถูกต้อง หนีกลับมาหาขวัญแทนที่จะมาบ้านเพราะแม่จะตาย นี่คือเรียมที่ลุกขึ้นเถียงคุณนายทองคำเปลว ที่อยากให้เรียมเคารพเหมือนแม่ แต่ไม่ใช่แม่ดิฉันสักหน่อย นี่คือเรียมที่ไม่พูดกูมึง แต่ยังดำนาจับปลาทำกับข้าวได้ เรียมที่หัวสมัยใหม่แต่ก็เคารพรักเจ้าพ่อไทร นี่คือเรียมที่จะไม่พูดว่าผัวฉันตายแล้ว (มันระคายปากเกิน) แต่ตายตามขวัญด้วยการยึดถือคุณธรรมความรัก

10.เรียมของหม่อมจึงคือภาพฝันอันสมบูรณ์ถึงจุดถะถั่งหลั่งล้น เรียมของหม่อมสอดรับอยู่ในภาพฝันของท้องทุ่งที่หม่อมประดิษฐ์ขึ้น เรียมที่สวมงอบเสื้อแขนกระบอกอย่างไม่ขัดเขินพอๆกับที่จะสวมชุดสมสมัยเต้นรำได้ไม่เคอะเขิน กล่าวถึงที่สุด เรียมคืออะไร เรียมคือนางเอกหนังไทยที่สมบูรณืแบบที่เราดูในละครหลังข่าวไง

เรียมคือพจมาน ของ ก.สุรางคนางค์(ในเวอร์ชั่นละคร) เรียมคือมัสยา ของพนมเทียน(ในเวอร์ชั่นละคร) เรียมคือภาพพาฝันของคนชนชั้นกลางใหม่จำนวนมาก หญิงบ้านนอกที่พกเอาความซื้อบริสุทธิ์ แบบบ้านนอก ความสามารถเอาตัวรอดความีน้ำใจแบบบ้านนอก เอามารวมเข้ากับความสามารถเข้ากันไดกับจริตแบบคนกรุง ในละครเหล่านี้ คีย์ซีน คือตัวละครนางร้ายจะแกล้งนางเอกด้วยการหวังจะเห็นเธอทำเปิ่นในงานเลี้ยง ปรากฏว่าเธอพูดได้สามภาษา กินอาหารตะวันตกและเต้นรำเป็นในขระเดียวกันก็ยังทำกับข้าวได้ พูดจาสุภาพ อ่อนน้อมถ่อมตน

เรียมได้สร้างสัตว์ประหลาดขึ้นสำเร็จและมันคือภาพพาฝันของคนชั้นกลางทั้งหมด ภาพที่แกว่งไปมาระหส่างบ้านของคุณนายทองคำเปลว(อักษะ before it was cool นุ่งกิโมโนก่อนจอมพลป.สมยอมญี่ปุ่น) และท้องทุ่งสีทองโลโม่คินโฟล์ค นี่คือเรียมที่เราควรเป้น เรียมที่เราฝันจะเป็นเรียมที่ไม่มีจริง

11.แผลเก่าของหม่อมจึงไม่มีความจำเป็นที่จะใช้สายตาของขวัญผู้แสนนาอีฟ อนโนเซนต์ รักอย่างซื่อๆตายอย่างโง่ๆ หรือพวกเปลี่ยนระบอบคุณสมชายที่ร้ายกาจและนำมาซึ่งโศกนาฏกรรม ยิงไอ้ขวัญ สายตาของหนังคือการต่อสู้ นับถือ ยอมรับ กันระหว่างเรียมกับทองคำเปลวการยอมรับและขัดขืนและเอาชนะทองคำเปลวคือหัวใจทั้งหมดของแผลเก่าฉบับนี้ไม่ใช่ความรักของขวัญเรียมอีกต่อไป

แผลเก่าฉบับนี้จึงไม่ใช่แผลของอกที่กลัดหนองพี่หมองดั่งคลองแสนแสบ แต่คือแผลของภาวะ เรียมเหลือเทนแล้วนั่น ขวัญของเรียม!

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s