SALT (PHILLIP NOYCE /2010/US)

A+++++++++++++++++++++++

ด้านล่างจะเป็นการพูดถึงหนังแบบสปอยล์ โดยสมบูรณ์แบบ ดูแล้วเชิญมาวิวาทะ ยังไม่ดูกรุณาข้ามไปทันที

สิ่งที่เราคิดว่าเป็นประเด็นสำคัญที่สุดของหนังและทำให้เราชอบหนังเรื่องนี้มากๆๆๆๆ คือคำถามว่า WHO IS SALT ? ซึ่งตอนแรกที่มันโปรยคำถามนี่บนโปสเตอร์ มันดูเชยมากๆๆ แต่พอดูหนังออกมาก็รู้ว่านี่คือหัวใจของหนังเลย คำถามสำคัญที่ว่า ‘เราเป็นใคร’

เราต้องคิดกันก่อนว่าในสภาพของหนังแอคชั่นทำนองนี้ เราคิดต่อจากตัวอย่างไปเลยว่า นางเอกจะต้องเป็นคนที่ถูกใส่ร้ายว่าเป็นสายลับรัสเซียและต้องหนีเพราะต้องตามช่วยผัวที่อาจตกเป็นอันตราย เข้าทำนองปัจเจกต่อต้านระบบ ซึ่งเป็นหัวใจหลักของหนังแอคชั่น ตลอดหลายสิบปีล่วงมา ปัจเจกต่อสู้ระบบ (ซึงโยงใยเรื่องการโกงกิน การทรยศหักหลัง) เพื่อรักษาระบบครอบครัว อุดมการณ์นิวเคลียร์แฟมิลี่อะไรทำนองนั้น ซึ่ง SALT ก็เริ่มต้นจากกรอบนั้น แต่ทำให้ภายใต้สภาวะปัจจุบัน (หลังสมัยใหม่?)

แต่ในกรณีของSALT เธอไม่สามารถรักษาได้ทั้งครอบครัวของเธอเอง ในขณะเดียวกันการตั้งคำถามว่าเธอคือใคร ไม่ได้ให้ผลลัพธ์กระจ่างแจ้งว่าเธอคือใคร แต่มันกลับยิ่งคลุมเครือมากขึ้นไปอีกว่าเธอคือใครกันแน่

เพราะเราอาจลองนิยามเธอด้วยแนวคิดชาตินิยมว่า ธอเป็นรัสเซีย หรืออเมริกัน หนังก็ตบหน้าเราตั้งแต่ก่อนจบชั่วโมงแรกว่าเธอเป็นสายลับรัสเซีย แต่เธอก็ปฏิเสธรัสเซียด้วยการเอาใจเข้าข้างอเมริกัน แต่สามีเธอก็ไม่ใช่อเมริกัน (เป็นเยอรมัน) สุดท้ายสิ่งที่เธอต่อสู้ไม่ใช่เพื่อรัสเซีย ไม่ใช่เพื่ออเมริกา เธอไม่สามารถเอาตัวเธอเข้าไปสวมทับในกรอบคิด ชาตินิยมได้อีก สิ่งที่เธอสวมตัวเธอลงไปได้คือความทรงจำของเธอกับสามีที่ช่วยชีวิตเธอ ซึ่งเธอเสียอีกที่กลับถูกชาตินิยมหลอกใช้จนทำลายชีวิตแสนสุขเดียวที่เธอมีลงไป

เช่นเดียวกัน เรานิยามเธอในฐานะ CIA และในฐานะภรรยา หรือกระทั่งในฐานะสายลับสองหน้ารัสเซีย มันก็ดูเหมือนเธอจะล้มเหลวในทุกสังกัด ยิ่งหนังให้เธอเปลี่ยนเสื้อผ้าหน้าผมจากต้นจนจบ เธอยิ่งไกลออกจากตัวเธอ (หรือตัวเธอที่คนดูรับรู้ทุกที) สุดท้ายคำถามWHO IS SALT? จึงมีคำตอบแค่ว่า I don’t know มากกว่าจะได้คำตอบจริง

หนังเลือกใช้โมเดล สายลับสองหน้าแบบสมัยสงครามเย็นมาเล่น (ซึ่งตอนแรกมันฟังดูเช้ยเชย แต่คิดไปคิดมา มันคงไม่สามารถเล่นเรื่องนี้โดยให้สายหลับสาองหน้าเป็นอาหรับได้แน่ๆ )

โมเดลของสายลับสองหน้าจึงรอบรับสภาพ ลืมตัวตนเก่า หรือซ่อนตัวตนเก่าเอไว้ ในที่สุดตัวตนใหม่ก็ปรากฏทับขึ้นมาอีก และเราได้แต่สงสัยว่าตัวตนไหนที่เป็นตัวตนจริงๆ หรือที่จริงทั้งหมดเป็นแค่ตัวตนที่สร้างขึ้น มันไม่มีทั้งSALT และ สหายเชนโก้ ตัวตนทั้งหมดเป็นของปลอม โดยยึดจับจากต้นสังกัดที่มีกรอบเกณฑ์ตายตัว มนุษย์ในปัจจุบันขณะซึ่งก้าวข้ามสายพันธุ์ ข้ามกรอบคิด ข้ามอัตลักษณ์ทางเพศ (ตอนท้ายของเรื่องSALT ต้องเป็นผู้ชาย) จึงไม่สามารถอธิบายตัวตนด้วยวิธีคิดเดิมๆได้อีก หนำซ้ำ จริงๆแล้วยังสะท้อนกลับไปหาจุดที่ว่า ตัวตนที่ว่ากันนั้นมันมีจริงหรือไม่

เราพบว่าแรงขับเคลื่อนของตัวละครในหนังล้วนเป็นแรงขับแบบ ชาตินิยม ไม่ว่าจะเป็นสายลับ หรือ รัฐบาล มิตรภาพหรือความไว้เนื้อเชื่อใจ ผูกอยู่กับความรักชาติ ในขณะเดียวกันหนังก็เลือกชาตินิยมที่ล่มไปแล้วอย่างคอมมิวนิสต์รัสเซีย มาเล่นให้เห็นว่าความรักชาติมันอาจจะเป็นเพียงเรื่องไร้สาระ ขณะเดียวกัน เป้าหมายของการตอบโต้อเมริกาคือการปลุกกระแสดชาตินิยม ศาสนานิยมของอาหรับให้มาไล่ฆ่าอเมริกาอีกต่างหาก

ตอนจบของหนังเองก็น่าสนใจมาก เอาเข้าจริง ศัตรูของSALT คือใคร คนที่เธอจะไปฆ่าให้หมดคือพวกสายลับสองหน้า หรือคือพวกอเมริกัน ความคลุมเครือเรื่องตัวตนของเธอถูกใช้ตั้งแต่ต้นจนจบ คนที่’พรากทุกอย่างไปจากเธอ’คือใคร พวกมันที่เธอจะไปฆ่าเป็นใครกันแน่ มันมีอยู่จริงหรือเปล่าในเมื่อทั้งหมด มันเริ่มต้นจากการสร้างตัวตนหนึ่งไปสู่ตัวตนใหม่ๆ สุดท้ายแล้ว ซอล์ตจะทำอะไรต่อกระทั่งคนดูก็ยังไม่อาจคาดเดา

หนังได้การแสดงแบบที่เราไม่ได้เห็นมาตั้งนาน (อาจจะตั้งแต่ Gilrl , Interrupted) ของแองเจลิน่า โจลี่ การที่เธอต้องเก็บอารมณ์ทั้งหมด ในฐานะสายลับสองหน้า ยิ่งทำให้ตัวตนของเธอเป็นเรื่องลึกลับมากขึ้นไปอีก ขณะที่ลิฟ ชไรเบอร์ ก็เชือดเฉือนบทกับเธอได้สนุกมากๆ
แม้เอาเข้าจริงSALT อาจจะเป็นแค่หนังแอคชั่นที่ทำได้สนุกเรื่องหนึ่ง และแม้ประเด็นตัวตนอะไรแบบนี้มีหนังที่เล่นได้ดีกว่าเป็นร้อยเรื่อง แต่เราก็เซฮณ์ไพรส์มากที่หนังมีอะไรมากกว่าการเป็นหนังโปรอเมริกัน

อ้อ อีกอย่างที่น่าสนใจคือ หนังยุคโอบามานี้ เราจะเห็นตัวละครผิวสีเป็นตัวเอกบ่อยจนเฝือ จริงๆ

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s