WHEN A WOMAN ASCENDS THE STAIR (MIKIO NARUSE / 1960): สตรีที่บันได

 when

ที่นี่คือ GINZA ดินแดนแห่งผีเสื้อราตรี ในช่วงปลายยุค 50 แสงไฟนีออนกระพริบพรายทดแทนแสงตะวัน เวลางานของสตรีมากหลายสิ้นสุดลง แต่เวลางานของสตรีอีกมากหลายเพิ่งเริ่มต้นขึ้น ชุดรัดรูป น้ำหอมราคาแพง กิโมโนสวยเฉี่ยวหวือหวา นั่นรวมถึง KEIKO MAMA ของ LILAC BAR หญิงที่ใครๆก็ยอมรับในคุณสมบัติของเธอ เธอเป็นหญิงม่าย ที่มาทำงานบาร์เพื่อค้ำจุนครอบครัว เธอวางตัวหมดจดงดงาม ไม่ดื่มเหล้าจนเมามาย ไม่ไปนอนกับแขกเพื่อเงิน เธอไม่ถลำลึกกับแขกคนพิเศษ ดูแลทุกคนเท่าเทียมกัน ทำให้เธอกลายเป็นคนที่ใครๆก็เคารพตั้งแต่สาวบาร์ไปจนกระทั่งถึงแขก หลายคนคิดถึงขั้นอยากได้เธอเป็นภรรยาแต่เธอก็ไม่เคยตอบตกลง

ติดก็ตรงที่ว่า อายุเธอล่วงเลยมากขึ้นทุกที สำหรับผู้หญิงรุ่นราวคราวเดียวกัน ที่ทำงานแบบนี้มีทางเลือกเพียงสองทางหนึ่งคือแต่งงานไปกับใครสักคนแล้วกลายเป็นแม่บ้าน  หรือสองเก็บเงินออกไปเปิดบาร์ของตัวเอง KEIKO ไม่รักใครมากพอที่จะทำเช่นนั้น และสำหรับข้อสอง เธอมีค่าใช้จ่ายสำหรับครอบครัวมากมายเกินไป

และทั้งหมดในหนังเรื่องนี้คือการดิ้นรนอันเงียบเชียบของสตรีนางหนึ่ง  ท่ามกลางสังคมที่ไม่ได้เปิดทางเลือกให้กับเธอมากนัก หญิงผู้ซึ่งเปิดบาร์บนชั้นสองของตึก ทุกคืนค่ำเธอจะยืนชะงักงันตรงปากทางรู้สึกกระอักกระอ่วน ขณะขึ้นบันไดไปบนทางที่เลือกไม่ได้

นี่คือผลงานในยุคท้ายๆของ MIKIO NARUSE ผู้กำกับชาวญี่ปุ่นที่ยิ่งใหญ่เทียบเท่ากับ YASUJIRO OZU และKENJI MIZOGUCHI ผู้กำกับปรมาจารย์อันเป็นที่รักของคนญี่ปุ่น ซึ่งนอกจากจะยิ่งใหญ่แล้วยังนับเป็นเพื่อนร่วมรุ่นกันอีกด้วย NARUSE เติบโตมาจากครอบครัวยากจน เขาเริ่มงานทำหนังที่สตูดิโอ SHOCHIKU จากการเป็นผู้ช่วยผู้กำกับจนกระทั่งได้ทำหนังเรื่องแรก LITTLE MAN DO YOUR BEST ซึ่งเป็นการผสมระหว่าง เมโลดรามากับหนังตลก ก่อนที่ต่อมา เขาจะย้ายมาทำหนังให้ กับTOHO และสร้างหนังออกมาเป็นจำนวนมาก และหลายชิ้นจัดเป็นงานมาสเตอร์พีซ อย่างเช่น FLOATING CLOUD และ WHEN A WOMAN ASCENDS THE STAIR เรื่องนี้ หนังของNARUSE มักเน้นที่ตัวละครผู้หญิงที่ต้องดิ้นรนในชะตากรรมหลากหลายรูปแบบ ผู้หญิงของNARUSE มักจะเข้มแข็งและดิ้นรนอย่างเงียบเชียบไม่ยอมแพ้ในโลกที่เธอไม่ได้มีสิทธิเลือกอย่างแท้ จริง โดย ดารานำคู่บุญของเขานอกจาก SETSUKO HARA (ซึ่งเป็นดาราราคู่บุญของ OZUด้วย) ก็คือ HIDEKO TAKAMINE ที่รับบทนำในหนังเรื่องนี้นั่นเอง

WHEN A WOMAN ASCENDS THE STAIR เล่าเรื่องของหญิงม่ายสามีตายที่ครอบครัวอันประกอบไปด้วยแม่ พี่ชายเมียทิ้งไม่เอาไหน และหลานชายที่เป็นโปลิโอต้องพึ่งพาเธอเสมอ  เธอมีชายมากหน้าหลายตามาติดพันทั้งนายธนาคาร พ่อค้า ข้าราชการ ไปจนถึงผู้จัดการหนุ่มที่คอยช่วยเหลือเธอมาตลอดแต่เธอไม่ได้ตกลงปลงใจกับใคร  ลูกน้องของเธอออกไปเปิดบาร์แข่งกับเธอ  ดึงลูกค้าคนสำคัญไปด้วย บางคนก็ได้แต่งงานไป เธอเองก็ได้เปลี่ยนไปทำงานอีกบาร์หนึ่ง ยืนอยู่ภายใต้ความกดดันของวัยที่ล่วงเลยและ ทางเลือกที่มีไม่มากนัก

หนังดำเนินเรื่องทั้งหมดไปอย่างเรียบง่าย แทบไม่มีฉากเร้าอารมณ์ใดๆ สงบนิ่ง สุขุมเฉกเช่นเดียวกับตัวละครเอก ผู้ซึ่งก้มหน้าก้มตา -เดินขึ้นบันได- ไปเผชิญชะตากรรมในทุกค่ำคืน หนังแสดงภาพของสาวในย่านกินซ่าควบคู่ไปกับภาพของ KEIKO เสียงบรรยายของเธอไม่ได้สะท้อนอารมณ์ภายในหากมุ่งหมายเล่าบรรยากาศของกินซ่า ในขณะที่ชีวิตของสาวๆรอบๆตัวเธอสะท้อนภาพทางเลือกเท่าที่เธอจะมีได้  หนังเปิดฉากด้วยการแต่งงานของสาวบาร์คนหนึ่งที่ออกไปเป็นแม่บ้าน ตัดสลับกับภาพการฆ่าตัวตายของสาวบาร์อีกคน (ในฉากนี้เราจะเห็นสาวบาร์คนอื่นๆสนทนกันเรื่องความตายโดยมีคู่รักที่กำลังจะแต่งงานเป็น BACKGROUND ) และเมื่อหนังเดินทางไปข้างหน้า หนังก็แสดงบทจบเศร้าๆของสาวบาร์ผ่านทางเด็กสาวที่ออกไปเปิดบาร์เมื่อหล่อนต้องฆ่าตัวตายหนีหนี้ ในขณะเดียวกัน KEIKO เองก็ต้องแบกรับความกดดัน ทั้งการต้องบริการแขกที่เธอชิงชัง และพี่ชายที่พยายามวนเวียนขอเงินเธอ

ในขณะที่หนังถ่ายทออดภาพของผู้ชายที่มาติดพัน KEIKO อย่างจำกัด ในช่วงแรกพวกเขาดูเป็นคนดี ร่ำรวย และสุภาพ ก่อนที่หนังจะค่อยๆเปิดเผยธาตุแท้ บางคนต้องการให้KEIKO เป็นภรรยาลับ บางคนมุ่งหมายเพียงการหลับนอนชั่วครั้งชั่วคราว บางคนหลอกลวง(จนเธอเกือบหลงกล)  นายธนาคารที่เธอสนใจที่สุด แม้จะรักเธอก็ไม่อาจอยู่ร่วม กระทั่งชายที่หลงรักเธอสุดท้ายก็ไม่สามารถจะรับในสิ่งที่เธอเป็นได้  ในช่วงหลังหนังใช้เวลาเพียงไม่นานให้KEIKOได้เจอทุกเหตุการณ์ ตั้งแต่ การขอแต่งงาน ไปจนถึงความสัมพันธ์ชั่วข้ามคืน การได้เป็นคนรัก การได้เป็นภรรยาน้อย และการได้เป็นผู้หญิงเสื่อมเกียรติ ซึ่งทั้งหมดนั้นล้วนถูกผูกพ่วงอยู่กับ ผู้ชายชั้นบนที่รอคอยเธอเดินขึ้นบันไดไปหาในทุกค่ำคืน

ตลอดเวลา หนังแสดง สถานะที่ผู้หญิงถูกกำหนดให้เป็นตั้งแต่ต้นเรื่อง ผู้หญิงถูกกำหนดโดย อิงอยู่กับสถานะของเพศชาย ไม่เป็นแม่พระก็โสเภณี หนังแสดงให้เห็นว่าKEIKO ไม่ได้อึดอัดที่ต้องเป็นสถานะใดสถานะหนึ่งเธออึดอัดกับทั้งสองสถานะ ซึ่งสุดท้ายผลักเธอไปสู่เส้นทางที่ไม่ได้เลือก การขึ้นบันไดในหนังทำหน้าที่เสมือนภาวะดิ้นรนของสตรีในโลกของผู้ชาย เธอดิ้นรนทำมาหากินเดินขึ้นบันได   หากบนถนนมีพ่อบ้านที่รอสถานะแม่บ้านอยู่นอกประตู  ชั้นบนมีผู้ชายที่ต้องการสตรีเพศมาปรนเปรอความสุขชั่วครู่ และ KEIKO เธอทำเพียงประวิงเวลาเล็กน้อยขณะเดินขึ้นบันได เธอคือสตรีผู้กำลังขึ้นบันได แต่ไม่ต้องการไปถึงและไม่ต้องการกลับลงมาเช่นกัน

MIKIO NARUSE ถ่ายทอดภาวะดังกล่าวออกมาอย่างทรงพลัง ผ่านทางภาพที่ธรรมดา การเล่าเรื่องเรียบเรื่อย ดนตรีแจซซคลอประกอบ แต่ที่สำคัญเหนืออื่นใดการได้การแสดงของHIDEKO TAKAMINE ที่ถ่ายทอดความเศร้าสร้อย โดดเดี่ยว ความอ่อนไหว ความเข้มแข็ง ความสุภาพความมีสง่าราศี ของ KEIKOออกมาได้อย่างวิเศษ เธอคือทุกสิ่งของหนังเรื่องนี้ นำพาพลังของมันไปสู่จุดสูงสุด

หนังเลือกจบได้อย่างวิเศษ เพราะหนังบอกว่าเราไม่จำเป็นต้องพึ่งพิงสถานะของผู้ชายอีกต่อไป KEIKOขึ้นบันไดไปจนสุด เธอยังคงเป็น MAMA แต่มันไม่เหมือนก่อนอีกต่อไป เพราะในที่สุดเธอผ่านการเรียนรู้โลกของเพศชายอย่างเข้มข้น รอยยิ้มบนใบหน้าของเธอในตอนท้ายเรื่องไม่ใช่รอยยิ้มของคนคนเดิมอีกต่อไป เธอไม่ลังเล เรื่องการขึ้นหรือลงบันไดอีกแล้ว

กราบขอบพระคุณ MdS สำหรับDVD อนุเคราะห์ครับ

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s